برای آشنایی با برگه اطلاعات_ایمنی_مواد_شیمیایی(MSDS) ابتدا به موارد زیر می پردازیم.
بسیاری از موادی که در آزمایشگاه استفاده می کنیم به صورت بالقوه خطرناک است، مخصوصاً در شرایطی همچون دمای زیاد، فشار و یا زمانی که با ماده های دیگر ترکیب می شوند.
دو پارامتر اصلی برای شناسایی علائم “خطر شیمیایی” وجود دارد. برگه اطلاعات ایمنی مواد MSDS و لیبل های شیمیایی که در ادامه به یکی از آنها یعنی MSDS اشاره می کنیم.
MSDS چیست؟
MSDS مخفف (Material Safety Data Sheet) یا “برگه اطلاعات ایمنی مواد” به نوعی دفترچه راهنمای یک ماده شیمیایی محسوب می شود که اطلاعاتی در مورد ماهیت ماده، شناخت عوامل خطر بالقوه و راه های کنترل آن، در اختیار ما می گذارد.
MSDS در سایت های تولید کننده مواد شیمیایی گاها با SDS نشان داده می شود.
این دفترچه راهنما ممکن است اطلاعات زیادی را به شما بدهد و از طرفی چون تولید کننده های مواد شیمایی در دنیا بسیار زیاد هستند، هر کدام از آنها می توانند اطلاعات متفاوتی را ارائه دهند که این باعث سردرگمی کاربر می شود. از این رو از سال 2004 انستیتو ملی استاندارد امریکا در استاندارد شماره ANSI Z400.1-2004 یک فرمت 16 قسمتی را برای آن پیشنهاد داده است و امروزه تقریبا اکثر کشورهای دنیا آن را پذیرفته و طبق این استاندارد MSDS را تدوین می کنند. ما به این نوع MSDS که 16 قسمت دارد، فرمت پیشرفته MSDS می گوییم.
فایده برگه اطلاعات ایمنی مواد یا MSDS :
وجود برگه اطلاعات ايمنی در كنار ماده مورد نظر، اطلاعاتی در اختيار مصرف كننده قرار می دهد كه مصرف كننده با آگاهی از ماهيت ماده مزبور، قادر خواهد بود از خطرات و ضايعات ناشی از استفاده، جابجايی و انبارش نادرست آن در امان باشد. بدين ترتيب كه اطلاعات مندرج در MSDS هر ماده ای بيانگر اين است كه نحوه صحيح استفاده از آن بايد چگونه باشد، در چه درجه حرارت و چه نوع محيطی بايد نگهداری شود، در انبارش و جابجايی آن چه نكات ايمنی بايد رعايت شود و در صورت بروز خطر نحوه مقابله با عوارض آن ماده چگونه خواهد بود.
تفاوت MSDS با برچسب روی مواد شیمیایی :
تا حدود زیادی MSDS با برچسب ایمنی روی بسته بندی ماده شیمیای متفاوت است. یک برچسب ایمنی ممکن است مواردی کلی را در مورد خطرات بالقوه یک محصول یا ماده شیمیایی خاص بیان کند در حالی که MSDS اطلاعات جامع تر و کامل تری را عنوان می کند. در حقیقت MSDS می تواند به عنوان یک مرجع برای تهیه برچسب ایمنی مواد نیز به کار رود. به طور کلی می توانیم بگوییم که MSDS بدین منظور تهیه می شود که خطرات یک محصول را بیان کند و به ما بگوید که روش ایمن کار با آن محصول چگونه است.
چه کسی مسئول تهیه MSDS است ؟
کلیه تولید کنندگان مواد شیمیایی بایستی به هنگام عرضه آن ماده MSDS آن را نیز ارائه نمایند. وارد کنندگان مواد شیمیایی نیز بایستی MSDS ماده وارداتی را از تولید کننده مطالبه نموده و صرفاً موادی را به کشور وارد کنند که دارای MSDS باشد. توزیع کنندگان مواد شیمیایی نیز مکلف به عرضه MSDS ماده به مشتری می باشند. در داخل سازمان ها نیز مدیریت ارشد مسئول فراهم ساختن امکانات و شرایط لازم جهت تهیه و انتشار MSDS و قرار دادن آن را در اختیار استفاده کنندگان می باشد. تهیه و تایید فنی MSDS بر عهده کارشناسان ایمنی و بهداشت سازمان می باشد.
کاربردهای برگه اطلاعات ایمنی مواد یا MSDS :
1- مشخص نمودن خواص فیزیکی یا تاثیرات سریع بهداشتی یک ماده که در اثر استفاده و کاربرد آن، برای سلامتی مضر است
2- مشخص نمودن نوع وسایل حفاظت فردی مناسب در مواجهه با مواد شیمیایی
3- مشخص نمودن رفتار و اقدامات اولیه در برخورد با مواد شیمیایی
4- برنامه ریزی مناسب در مورد نحوه حمل و نقل، انبار کردن، آتش سوزی و …
5- مشخص نمودن نوع واکنش در زمان بروز حادثه
آیا MSDS باید حتما 16 قسمتی باشد؟
در اکثر کشورهای دنیا از MSDS های 16 قسمتی استفاده می شود. این MSDS ها 16 دسته بندی مجزا دارند. بسته به نیاز و بسته به تشخیص کارشناسان ایمنی و بهداشت حرفه ای، ممکن است تعدادی از اجزای آن را کم یا زیاد کنند. کم یا زیاد کردن اجزای یک MSDS تا حدود زیادی بستگی به گروهی دارد که قرار است از آن استفاده نمایند.
تمامی برگه های SDS در 16 بخش تقسیم بندی می شود که عبارتند از :
بخش اول (IDENTIFICATION) : در این بخش شما نام، توضیحات و مشخصات تماس با کارخانه ماده مورد نظر را خواهید دید.
بخش دوم(HAZARD IDENTIFICATION): اخطار و مشخصات مرتبط با اخطار، اقدامات احتیاطی و نشانه ها را خواهید دید.
بخش سوم(COMPOSITION): لیست موارد تشکیل دهنده
بخش چهارم(FIST –AID): در مواردی که فردی دچار مسدومیت می شود اقدامات اولیه ای که لازم به انجام است را خواهید دید.
بخش پنجم(FIRE-FIGHTING): موارد احتیاطی در مقابل آتش را خواهید دید.
بخش ششم(ACCIDENTAL RELEASE): شامل موارد احتیاطی می شود که پس از ریختن یا نشت ماده شیمیایی رخ می دهد.
بخش هفتم(HANDLING & STORAGE): در این بخش روش های روش های انبارکردن و جابجایی مواد شیمیایی را خواهید دید.
بخش هشتم(EXPOSURE CONTROLS & PERSONAL PROTECTION): در این قسمت استانداردها و اقدامات توصیه شده برای محافظت شخصی را خواهید دید.
بخش نهم (PHYSICAL& CHEMICAL PROPERTIES): مشخصات فیزیکی و شیمیایی مانند ظاهر، بو، PH، حلالیت، میزان تبخیر و اشتعال ماده شیمایی مورد نظر را شامل می شود.
بخش دهم(stability & reactivity) :پایداری، واکنش پذیری و اینکه چگونه از واکنش خطرناک جلوگیری کنیم
بخش یازدهم(toxicological): این بخش اطلاعاتی در خصوص سمی بودن مواد و زمانی که در معرض نشت قرار میگیریم و نشانه های مرتبط با بیماری و عوارض آن در طولانی و کوتاه مدت رائه می کند
بخش 12 تا 16 الزامی نیست ولی باید با آن آشنایی داشته باشید .
بخش دوازدهم(ECOLOGICAL): اطلاعات مرتبط با اثرات ماده بر محیط زیست
بخش سیزدهم(DISPOSAL): نحوه دور انداختنwww.xchem.ir
بخش چهار دهم(TRANSPORT) :حمل و نقل
بخش پانزدهم(REGULATORY) : الزامات قانونی
بخش شانزدهم: در این بخش شما می توانید تاریخ تنظیم برگه SDS مرتبط با ماده را ببینید .
برگه SDS اطلاعات زیادی را در رابطه با اینکه چطور با ایمنی کامل از مواد شیمیایی در آزمایشگاه استفاده کنید فراهم می کند . البته راه دیگری نیز برای یادگیری در رابطه با یک ماده شیمیایی وجود دارد و آن هم مطالعه لیبل روی ماده است.
قانون جدید GHS الزام آور کرده است که لیبل هر ماده شیمیایی شامل : نام ماده، ایمنی در یک کلمه مانند: خطر، احتیاط،و… مشخصات فیزیکی، خطرات سلامت و زیست محیطی باشد. نمادهای ایمنی به صورت تصویری، اقدامات اولیه درمانی و مشخصات تماس با سازنده را شامل می شود.
نمادهای ایمنی تصویری به صورت یک نشانه با پس زمینه سفید و خط قرمز به دور آن مشخص می شود.
هر کدام از این نمادها مشخصه یک خطر خاص است. خطر سلامتی، آتش زا بودن، مسمومیت، خطر گاز فشرده، خطر آسیب به چشم و پوست، قابلیت انفجار. خطر اکسند( اکسنده ها موادی هستند که در صورت آزاد سازی اکسیژن ایجاد حریق می کنند.)، خطر برای محیط زیست و خطر سم خطرناک.
حالا شما خواهید توانست خطرات بالقوه مواد شیمیایی را با نگاه به برگه SDS و لیبل های شیمیایی شناسایی کنید